Overview
సూత్రం
కనీసం వంద పద్యాలు ఉండి, ప్రతి పద్యం చివర ఒకే రకమైన మకుటం కలిగి ఉండి, స్వతంత్ర భావాన్ని వ్యక్తం చేసే సాహిత్య ప్రక్రియను 'శతకం' అంటారు. (ఉదా. సుమతీ శతకం, వేమన శతకం).
ఎప్పుడు ఉపయోగించాలి
- సమాజంలో నైతిక విలువల పెంపుదలకు మరియు నీతి బోధనకు ఉపయోగపడే పద్యాలను అధ్యయనం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది.
- TSPSC/APPSC/TET/DSC పరీక్షలలో శతక కవులు, వారి మకుటాలు మరియు ప్రసిద్ధ నీతి పద్యాలపై వచ్చే ప్రశ్నలకు సమాధానమివ్వడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
- తెలుగు భాషలో సరళమైన పద్యాల ద్వారా వ్యాకరణాన్ని, పదకోశాన్ని నేర్చుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
- శతక పద్యాలలోని సామాజిక విమర్శను, నాటి సమాజ పరిస్థితులను విశ్లేషించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా
శతకం అంటే "సెంచరీ కవితలు". క్రికెట్ లో సెంచరీ (100 పరుగులు) లాగా ఇందులో కనీసం 100 పద్యాలు ఉంటాయి. ప్రతి పద్యం చివర ఉండే 'మకుటం' (ఉదా. సుమతీ!, వేమా!) ఆ కవి యొక్క సంతకం లాంటిది.
వివరణ
తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియలలో శతకం అత్యంత జనాదరణ పొందినది. పండితుల నుండి పామరుల వరకు అందరికీ సులభంగా అర్థమయ్యే శైలిలో శతకాలు రాయబడ్డాయి.
శతక లక్షణాలు:
- సంఖ్యా నియమం: కనీసం 100 నుండి 108 పద్యాలు ఉంటాయి.
- మకుట నియమం: ప్రతి పద్యం చివర కవి పేరు లేదా ఒక సంబోధనా పదం తప్పక ఉంటుంది (మకుటము అనగా కిరీటము).
- ముక్తక నియమం: ప్రతి పద్యం దానికి అదే స్వతంత్రమైన భావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఒక పద్యానికి మరొక పద్యానికి కథా సంబంధం ఉండదు.
ముఖ్యమైన శతకాలు: బద్దెన రాసిన 'సుమతీ శతకం', వేమన రాసిన 'веమన శతకం', ధూర్జటి రాసిన 'శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం'.
15 ఉదాహరణలు
- సుమతీ శతకం - బద్దెన రాసిన సుప్రсиద్ధ నీతి శతకం (
- веమన శతకం - సామాజిక విమర్శతో కూడిన శతకం (
- శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం - ధూర్జటి రాసిన భక్తి శతకం (
- భాస్కర శతకం - మారద వెంకయ్య రాసిన దృష్టాంత శతకం (
- దాశరథీ శతకం - కంచర్ల గోపన్న (రామదాసు) రాసిన భక్తి శతకం (
- ముక్తకము - ఇతర పద్యాలపై ఆధారపడకుండా స్వతంత్ర భావాన్నిచ్చే పద్యం.
- మకుటము - పద్యం చివర కిరీటంలా శోభించే భాగం.
- కుమార శతకం - పక్కి వెంకట నరసింహం రాసిన శతకం (
- లక్షణము - శతక నిర్మాణానికి అవసరమైన సంఖ్యా, మకుట నియమాలు.
- నీతి శతకం - సమాజంలో ఎలా జీవించాలో తెలిపే పద్య సమూహం.
- భక్తి శతకం - భగవంతుని లీలలను, స్తుతులను వివరించే శతకం.
- శృంగార శతకం - ప్రణయ భావాలను తెలిపే శతకం.
- వ్యాజస్తుతి - పైకి నిందిస్తూ లోపల స్తుతించే భక్తి శైలి (ధూర్జటి పద్యాలలో కనిపిస్తుంది).
- శతక పరిమితి - సాధారణంగా 100 నుండి 108 పద్యాల పరిమితి.
- సామాజిక స్పృహ - వేమన పద్యాలలో సమాజ మూఢనమ్మకాలపై చేసిన విమర్శ.
సాధారణ తప్పులు
- ❌ శతక పద్యాలను కావ్య కథతో కలుపడం ➡️ ✅ శతక పద్యాలు ముక్తకాలు, వీటికి కథా సంబంధం ఉండదు.
- ❌ మకుట నియమాన్ని విస్మరించడం ➡️ ✅ శతక పద్యంలో మకుటం తప్పనిసరి, అది లేకపోతే శతక రూపం కాదు.
- ❌ కవుల మకుటాలను మార్చడం: సుమతీ శతకానికి వేమన మకుటం చెప్పడం ➡️ ✅ ప్రతి శతకానికి ఒక ప్రత్యేకమైన మకుటం ఉంటుంది, వాటిని మార్చకూడదు.
- ❌ అక్షర నియమాన్ని వృత్త నియమం అనుకోవడం ➡️ ✅ శతకాలు ఆటవెలది, తేటగీతి లేదా వృత్తాలలో కూడా రాయవచ్చు, కానీ సంఖ్యా-మకుట నియమాలే ప్రధానం.
ప్రశ్నలు
Q1. "విశ్వదాభిరామ వినురవేమ" అనేది ఏ శతకం యొక్క మకుటం?
- a) సుమతీ శతకం
- b) వేమన శతకం ✓
- c) భాస్కర శతకం
- d) దాశరథీ శతకం
Q2. ఒక పద్యానికి మరొక పద్యానికి కథా సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా ఉండే పద్యాలను ఏమంటారు?
- a) చంపూ పద్యాలు
- b) ముక్తకాలు ✓
- c) ద్విపదలు
- d) మహాకావ్యాలు
Q3. "దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ!" శతక రచయిత ఎవరు?
- a) బద్దెన
- b) రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న) ✓
- c) ధూర్జటి
- d) వేమన