Overview

Appears in:TSPSCAPPSCTETDSC

🔑సూత్రం

కనీసం వంద పద్యాలు ఉండి, ప్రతి పద్యం చివర ఒకే రకమైన మకుటం కలిగి ఉండి, స్వతంత్ర భావాన్ని వ్యక్తం చేసే సాహిత్య ప్రక్రియను 'శతకం' అంటారు. (ఉదా. సుమతీ శతకం, వేమన శతకం).

🎯ఎప్పుడు ఉపయోగించాలి

  • సమాజంలో నైతిక విలువల పెంపుదలకు మరియు నీతి బోధనకు ఉపయోగపడే పద్యాలను అధ్యయనం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది.
  • TSPSC/APPSC/TET/DSC పరీక్షలలో శతక కవులు, వారి మకుటాలు మరియు ప్రసిద్ధ నీతి పద్యాలపై వచ్చే ప్రశ్నలకు సమాధానమివ్వడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
  • తెలుగు భాషలో సరళమైన పద్యాల ద్వారా వ్యాకరణాన్ని, పదకోశాన్ని నేర్చుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
  • శతక పద్యాలలోని సామాజిక విమర్శను, నాటి సమాజ పరిస్థితులను విశ్లేషించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

💡గుర్తుంచుకునే చిట్కా

శతకం అంటే "సెంచరీ కవితలు". క్రికెట్ లో సెంచరీ (100 పరుగులు) లాగా ఇందులో కనీసం 100 పద్యాలు ఉంటాయి. ప్రతి పద్యం చివర ఉండే 'మకుటం' (ఉదా. సుమతీ!, వేమా!) ఆ కవి యొక్క సంతకం లాంటిది.

📖వివరణ

తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియలలో శతకం అత్యంత జనాదరణ పొందినది. పండితుల నుండి పామరుల వరకు అందరికీ సులభంగా అర్థమయ్యే శైలిలో శతకాలు రాయబడ్డాయి.

శతక లక్షణాలు:

  1. సంఖ్యా నియమం: కనీసం 100 నుండి 108 పద్యాలు ఉంటాయి.
  2. మకుట నియమం: ప్రతి పద్యం చివర కవి పేరు లేదా ఒక సంబోధనా పదం తప్పక ఉంటుంది (మకుటము అనగా కిరీటము).
  3. ముక్తక నియమం: ప్రతి పద్యం దానికి అదే స్వతంత్రమైన భావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఒక పద్యానికి మరొక పద్యానికి కథా సంబంధం ఉండదు.

ముఖ్యమైన శతకాలు: బద్దెన రాసిన 'సుమతీ శతకం', వేమన రాసిన 'веమన శతకం', ధూర్జటి రాసిన 'శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం'.

✍️15 ఉదాహరణలు

  1. సుమతీ శతకం - బద్దెన రాసిన సుప్రсиద్ధ నీతి శతకం (
  2. веమన శతకం - సామాజిక విమర్శతో కూడిన శతకం (
  3. శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం - ధూర్జటి రాసిన భక్తి శతకం (
  4. భాస్కర శతకం - మారద వెంకయ్య రాసిన దృష్టాంత శతకం (
  5. దాశరథీ శతకం - కంచర్ల గోపన్న (రామదాసు) రాసిన భక్తి శతకం (
  6. ముక్తకము - ఇతర పద్యాలపై ఆధారపడకుండా స్వతంత్ర భావాన్నిచ్చే పద్యం.
  7. మకుటము - పద్యం చివర కిరీటంలా శోభించే భాగం.
  8. కుమార శతకం - పక్కి వెంకట నరసింహం రాసిన శతకం (
  9. లక్షణము - శతక నిర్మాణానికి అవసరమైన సంఖ్యా, మకుట నియమాలు.
  10. నీతి శతకం - సమాజంలో ఎలా జీవించాలో తెలిపే పద్య సమూహం.
  11. భక్తి శతకం - భగవంతుని లీలలను, స్తుతులను వివరించే శతకం.
  12. శృంగార శతకం - ప్రణయ భావాలను తెలిపే శతకం.
  13. వ్యాజస్తుతి - పైకి నిందిస్తూ లోపల స్తుతించే భక్తి శైలి (ధూర్జటి పద్యాలలో కనిపిస్తుంది).
  14. శతక పరిమితి - సాధారణంగా 100 నుండి 108 పద్యాల పరిమితి.
  15. సామాజిక స్పృహ - వేమన పద్యాలలో సమాజ మూఢనమ్మకాలపై చేసిన విమర్శ.

⚠️సాధారణ తప్పులు

  • ❌ శతక పద్యాలను కావ్య కథతో కలుపడం ➡️ ✅ శతక పద్యాలు ముక్తకాలు, వీటికి కథా సంబంధం ఉండదు.
  • ❌ మకుట నియమాన్ని విస్మరించడం ➡️ ✅ శతక పద్యంలో మకుటం తప్పనిసరి, అది లేకపోతే శతక రూపం కాదు.
  • ❌ కవుల మకుటాలను మార్చడం: సుమతీ శతకానికి వేమన మకుటం చెప్పడం ➡️ ✅ ప్రతి శతకానికి ఒక ప్రత్యేకమైన మకుటం ఉంటుంది, వాటిని మార్చకూడదు.
  • ❌ అక్షర నియమాన్ని వృత్త నియమం అనుకోవడం ➡️ ✅ శతకాలు ఆటవెలది, తేటగీతి లేదా వృత్తాలలో కూడా రాయవచ్చు, కానీ సంఖ్యా-మకుట నియమాలే ప్రధానం.

🧠ప్రశ్నలు

Q1. "విశ్వదాభిరామ వినురవేమ" అనేది ఏ శతకం యొక్క మకుటం?

  • a) సుమతీ శతకం
  • b) వేమన శతకం ✓
  • c) భాస్కర శతకం
  • d) దాశరథీ శతకం

Q2. ఒక పద్యానికి మరొక పద్యానికి కథా సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా ఉండే పద్యాలను ఏమంటారు?

  • a) చంపూ పద్యాలు
  • b) ముక్తకాలు ✓
  • c) ద్విపదలు
  • d) మహాకావ్యాలు

Q3. "దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ!" శతక రచయిత ఎవరు?

  • a) బద్దెన
  • b) రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న) ✓
  • c) ధూర్జటి
  • d) వేమన