Overview

Appears in:TSPSCAPPSCTETDSC

🔑సూత్రం

రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా హావభావాలతో, సంభాషణలతో ప్రదర్శించబడే దృశ్య సాహిత్య ప్రక్రియను 'నాటకం' అంటారు. (ఉదా. కన్యాశుల్కము, ప్రతాపరుద్రీయము).

🎯ఎప్పుడు ఉపయోగించాలి

  • రంగస్థల ప్రదర్శనల వెనుక ఉన్న సాహిత్య విలువలను మరియు సంభాషణా చాతుర్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి తోడ్పడుతుంది.
  • TSPSC/APPSC/TET/DSC పరీక్షలలో నాటక కర్తలు, ప్రసిద్ధ పాత్రలు (ఉదా. గిరీశం, మధురవాణి) మరియు నాటక చరిత్రపై వచ్చే ప్రశ్నలకు సమాధానమివ్వడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
  • నాటకాలలోని రసపోషణ (నవరసాలు) మరియు పాత్రల స్వభావాలను విశ్లేషించడానికి సహాయపడుతుంది.
  • సమాజంలో నాటక ప్రక్రియ ద్వారా జరిగే సామాజిక సంస్కరణల ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది.

💡గుర్తుంచుకునే చిట్కా

నాటకం అంటే "లైవ్ స్టోరీ". ఇది కేవలం చదవడానికి కాదు, కళ్ళతో చూసి ఆనందించే 'దృశ్య కావ్యం'. పాత్రలు స్టేజ్ పై మాట్లాడే డైలాగులు సమాజపు అద్దం లాంటివి.

📖వివరణ

తెలుగు సాహిత్యంలో నాటక ప్రక్రియకు అత్యంత ప్రాచీన సంస్కృత నాటక మూలాలు ఉన్నాయి. కావ్యాలలో నాటకం అత్యంత రమణీయమైనదని పెద్దల మాట ('కావ్యేషు నాటకం రమ్యం').

తెలుగు నాటక ప్రస్థానం:

  1. సంస్కృత నాటక అనువాదాలు హరిశ్చంద్ర, శాకుంతల మొదలైన రూపాలలో వచ్చాయి.
  2. గురజాడ అప్పారావు గారు రాసిన 'కన్యాశుల్కము' మొదటి తెలుగు సాంఘిక నాటకం. ఇది సామాజిక దురాచారాలపై వ్యంగ్యాస్త్రంగా నిలిచింది.
  3. వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి గారి 'ప్రతాపరుద్రీయము' చారిత్రక నాటకంగా ప్రసిద్ధి పొందింది.

నాటకంలో సంభాషణలు (డైలాగ్స్), సంగీతం, హావభావాలు మరియు రంగస్థల సజ్జా ప్రధాన విభాగాలుగా ఉంటాయి.

✍️15 ఉదాహరణలు

  1. కన్యాశుల్కము - గురజాడ అప్పారావు గారు రాసిన ప్రసిద్ధ సాంఘిక నాటకం.
  2. ప్రతాపరుద్రీయము - చారిత్రక అంశాల ఆధారంగా రాయబడిన నాటకం.
  3. గిరీశం - కన్యాశుల్కము నాటకంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ హాస్య/व्यంగ్య పాత్ర.
  4. మధురవాణి - గురజాడ సృష్టించిన విలక్షణమైన స్త్రీ పాత్ర.
  5. దృశ్య కావ్యం - కంటితో చూసి గ్రహించే సాహిత్య రూపం (నాటకం).
  6. సంభాషణలు - పాత్రల మధ్య జరిగే సంభాషణలే నాటకానికి ప్రాణం.
  7. రంగస్థలం - నాటకాన్ని ప్రదర్శించే వేదిక (స్టేజ్).
  8. నవరసాలు - నాటకంలో పండించే తొమ్మిది రసాలు (శృంగారం, హాస్యం, కరుణం మొదలైనవి).
  9. ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు - ఆంధ్ర నాటక పితామహుడు అని పిలువబడే ప్రముఖ నాటక కర్త.
  10. చింతామణి - సామాజిక అవగాహన కోసం రాయబడిన మరొక ప్రసిద్ధ నాటకం.
  11. సూత్రధారుడు - నాటకాన్ని ప్రారంభించి నడిపించే ప్రధాన పాత్రధారి.
  12. ప్రవేశిక - పాత్రల రంగస్థల ప్రవేశాన్ని సూచించే ఘట్టం.
  13. అంకము - నాటకంలోని భాగాలు లేదా అధ్యాయాలు.
  14. స్వగతం - పాత్ర తన మనసులోని మాటను ప్రేక్షకుల కోసం గట్టిగా చెప్పుకోవడం.
  15. నేపథ్యం - స్టేజ్ వెనుక జరిగే శబ్దాలు లేదా సంగీతం.

⚠️సాధారణ తప్పులు

  • ❌ నాటకాన్ని కేవలం శ్రవ్య కావ్యంగా భావించడం ➡️ ✅ నాటకం దృశ్య కావ్యం, ఇది రంగస్థల ప్రదర్శన కోసం ఉద్దేశించబడింది.
  • ❌ నవలా పాత్రలతో నాటక పాత్రలను కన్ఫ్యూజ్ కావడం ➡️ ✅ గిరీశం కన్యాశుల్క నాటక పాత్ర, రాజశేఖరుడు నవలా పాత్ర.
  • ❌ నాటకంలో ప్రాస నియమం వెతకడం ➡️ ✅ నాటక వచన సంభాషణలలో ఛందో నియమ ప్రాసలు ఉండవు.
  • ❌ అంకాలను సర్గలతో పోల్చడం ➡️ ✅ నాటకాలలో అంకాలు (Acts) ఉంటాయి, కావ్యాలలో సర్గలు లేదా ఆశ్వాసాలు ఉంటాయి.

🧠ప్రశ్నలు

Q1. తెలుగులో మొదటి సాంఘిక నాటకం "కన్యాశుల్కము" రచయిత ఎవరు?

  • a) వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రి
  • b) గురజాడ అప్పారావు ✓
  • c) కందుకూరి వీరేశలింగం
  • d) కోలాచలం శ్రీనివాసరావు

Q2. 'ఆంధ్ర నాటక పితామహుడు' అని ఎవరిని పిలుస్తారు?

  • a) ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు ✓
  • b) గురజాడ అప్పారావు
  • c) బళ్ళారి రాఘవ
  • d) చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం

Q3. నాటకంలోని అధ్యాయాలను లేదా విభాగాలను ఏమని పిలుస్తారు?

  • a) సర్గలు
  • b) ఆశ్వాసాలు
  • c) అంకాలు ✓
  • d) ప్రకరణాలు